Chile
Inicio
Mapuche
Tuwün
Informacionproyecto

Kimelzugun tufachi rakizuamniegechi kuzaw mew

Norzugu korpu ta pataka meli mari meli chillka ta niey, mapuzugun mew amulelu ka wigkazugun mew amulelu, norzugu mew nüwküley, 467.964 nhemül niey wigkazugun mew ka 397.999 mapuzugun mew. Norzugu pigey ta ‘derecho’, ‘ley’, ‘reglamento’ tañi txipalen mew feytachi nhemül punwi chillka mew.


Postdoctorado Proyecto Fondecyt Nº 3200223 mew ta choyüy tüfachi korpu, convocatoria 2020, feyta ta “Norzugu mew nüwküleyechi neológico nhemül: chumgechi am konüy tachi zugu” pigey, Belén Villena Araya pigechi inatuzugufe ta yey tüfachi zugu, Sabela Fernandez-Silva ñi patrocinio mew lle may.

Fey wüla kay zoy txemümgey proyecto llitun Fondecyt Nº 11250692 mew, 2025 convocatoria ta tüfey, feyta ta “Chumgechi kakey nhemül chew ñi petu ñammum mapuzugun: chumgechiley am feytachi mapuzugun chilenu norzugu mew”, chew ñi wünenkülem Belén Villena Araya, ka kiñe txokiñ kellufe, chew ñi konkülemum Rosa Catalán Liempi, Gerardo Rodriguez Loncomilla ka Bastián Chandía Millanao. Mür küzaw mew Enrique Herrera Noya zewmay feytachi web.


Mür küzaw ta pelotuy chumgechi pünhegeken mapuzugun chilenu norzugu mew –feytachi zugu ta rekülküley Ley Indigena Nº 19.253 mew, ka tati Código Procesal Penal mew (Ley Nº 19.696, 2000)– 2005 ñi mülen feytachi ley Chile mew, feymew ta tukugey ñi küzawal pu
intercultural amulzugufe, feychi pu che ta kellukelu defensoria penal mew ka Ministerio Público mew; ka femgechi feytachi pu che rulpazuguy fillke chillka nüwkülelu norzugu mew.


Amulam kom küzaw, pu rulpazugufe ta nümeygün wigka nhemül nüwkülelu chilenu norzugu mew, wigkazugulekechi nhemül, fey rulpauzugufigün azümgeam pu mapuche mew, weke nhemül ta zewmaygün azümgeam chilenu norzugu. Pewmagele feytachi korpu NORZUGU ta kelluafuy müñall petu zewmagele weke nhemül. Ka femgechi feytachi Txapüm nhemül kümeafuy ñi kimgeal chumgechi rulpazugun pu rulpazugufe, kom feychi pu che üytuniegelu tüfachi korpu mew.